Zdrowie psychiczne na uczelniach. UJ zbada wpływ organizacji na dobrostan środowiska akademickiego

Co drugi student doświadcza wysokiego poziomu stresu, a co czwarty wykazuje objawy depresji – wynika z danych przywołanych przez Uniwersytet Jagielloński. Projekt „Zdrowa Akademia” ma objąć nie tylko osoby studiujące, lecz także kadrę naukowo-dydaktyczną i pracowników administracyjnych. Badacze przeanalizują również związki zdrowia psychicznego na uczelniach z relacjami społecznymi, warunkami instytucjonalnymi i sposobem organizacji pracy.

Dotychczasowe badania koncentrowały się przede wszystkim na studentach. Znacznie mniej systematycznych danych dotyczy pracowników uczelni. Projekt realizowany przez Uniwersytet Jagielloński ma wypełnić tę lukę.

Badanie obejmie wszystkie podstawowe grupy tworzące środowisko akademickie i pozwoli spojrzeć na uczelnię jako na organizację, której sposób funkcjonowania może zarówno chronić dobrostan, jak i zwiększać obciążenie psychiczne. Uniwersytet Jagielloński bazując na wcześniejszych badaniach przygotował projekt „Zdrowa Akademia”.

Badanie poprowadzi dr hab. Hubert Kaszyński, prof. UJ z Wydziału Filozoficznego Uniwersytetu Jagiellońskiego. Superwizorką projektu jest prof. dr hab. Małgorzata Kossowska, liderka Behaviour in Crisis Lab. Badanie jest finansowane ze środków Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego, a projekt ma być realizowany od 2026 r. do czerwca 2029 r.

Zespół ma analizować zdrowie psychiczne w trzech powiązanych wymiarach: zasobów psychospołecznych, społecznoorganizacyjnych oraz organizacyjno-systemowych. Badacze nie ograniczą się więc do pytań o samopoczucie czy występowanie objawów kryzysu psychicznego. Przedmiotem analizy będą także mechanizmy funkcjonowania uczelni.

W badaniu mają zostać uwzględnione różnice między sytuacją osób studiujących, kadry naukowo-dydaktycznej i administracji. Każda z tych grup funkcjonuje w innych warunkach, pełni inne role i może stykać się z odmiennymi źródłami obciążenia. Dopiero połączenie tych perspektyw pozwoli ocenić kondycję psychiczną całej społeczności akademickiej.

Najważniejszą wartością projektu może być potraktowanie uczelni jako środowiska, którego funkcjonowanie wiąże się ze zdrowiem psychicznym społeczności akademickiej. Pomoc psychologiczna jest potrzebna, ale sama dostępność konsultacji nie odpowiada na pytanie, dlaczego część studentów i pracowników doświadcza przewlekłego stresu, przeciążenia lub poczucia braku wpływu.

„Zdrowa Akademia” ma analizować znaczenie warunków instytucjonalnych, relacji społecznych oraz rozwiązań organizacyjnych. Uczelnia przestaje być w takim ujęciu neutralnym miejscem, w którym ujawniają się wyłącznie problemy poszczególnych osób. Staje się organizacją współodpowiedzialną za tworzenie warunków sprzyjających zdrowiu psychicznemu. Pytanie o indywidualną odporność trzeba uzupełnić analizą, czy sposób działania instytucji nie osłabia dostępnych zasobów psychicznych i społecznych.

Projekt UJ wpisuje się w szersze działania dotyczące zdrowia psychicznego na uczelniach. W czerwcu 2026 r. Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego przedstawiło opracowany przez Uniwersytet SWPS raport „Skuteczne interwencje na rzecz zdrowia i dobrostanu w środowisku akademickim”.

Autorzy raportu przeanalizowali badania z lat 2020-2025 dotyczące między innymi terapii online, programów poznawczo-behawioralnych, aktywności fizycznej, snu i treningów uważności. Najlepsze efekty przynoszą długotrwałe programy wsparcia. W przypadku poważniejszych trudności skuteczne są aktywne, ustrukturyzowane interwencje. Autorzy podkreślają również potrzebę stałego monitorowania ich efektów. Raport ma służyć uczelniom jako przewodnik po interwencjach opartych na dowodach.

„Zdrowa Akademia” może uzupełnić tę wiedzę o diagnozę dotyczącą całej organizacji. Skuteczne wsparcie psychologiczne na uczelniach wymaga bowiem nie tylko wyboru właściwych form pomocy, lecz także rozpoznania, do kogo powinny być kierowane i jakie czynniki instytucjonalne wymagają zmiany.

Efektem projektu mają być rekomendacje dla polskich uczelni. Ich znaczenie będzie zależało od jakości badania oraz od tego, czy wyniki pozwolą odróżnić problemy wspólne dla szkolnictwa wyższego od sytuacji charakterystycznych dla poszczególnych grup i typów uczelni. Projekt potrwa do czerwca 2029 r.

Zdrowa uczelnia nie jest instytucją, w której nikt nie doświadcza trudności psychicznych. Jest miejscem, które potrafi wcześnie je rozpoznawać, ograniczać możliwe do usunięcia źródła obciążenia i zapewniać wsparcie bez stygmatyzacji. Jeśli projekt UJ doprowadzi do takich zmian, „Zdrowa Akademia” może stać się czymś więcej niż kolejnym badaniem kondycji studentów, może wyznaczyć standard odpowiedzialności całej instytucji.