„Doktor AI” – plaga fałszywych lekarzy w sieci

W mediach społecznościowych rośnie skala medycznej dezinformacji napędzanej przez sztuczną inteligencję. W serwisach YouTube, Facebook czy TikTok publikowane są nagrania z udziałem wygenerowanych przez AI awatarów, które podszywają się pod lekarzy i zachęcają do rezygnacji z konwencjonalnego leczenia.

Hiszpański portal factcheckingowy Maldita.es zidentyfikował ponad tysiąc takich kont działających w 30 językach, z czego co najmniej 20 publikowało treści po polsku. Fikcyjni eksperci – kryjący się pod polskimi nazwiskami, takimi jak „dr Kowalski” czy „dr Nowak” – promują niebezpieczne teorie, m.in. przekonując, że jajka lub liście laurowe leczą nowotwory i cukрию, kremy z filtrem powodują raka, a pacjenci z wysokim nadciśnieniem (180/110 mm Hg) powinni unikać wizyt u lekarza.

Z analizy Zespołu Analizy Trendów Narracyjnych i Fact-checkingu NASK wynika, że materiały są celowo kierowane do osób starszych. Tytuły filmów operują chwytliwymi hasłami w stylu: „po 60. roku życia pij to codziennie” czy „dlaczego lekarze przemilczają te 5 badań po 65?”.

Katarzyna Lipka z NASK tłumaczy, że wybór tej grupy docelowej wynika z faktu, iż seniorzy częściej zmagają się z chorobami przewlekłymi i mogą mieć większe trudności z rozpoznaniem treści stworzonych przez AI. Ekspertka ostrzega, że odciąganie pacjentów od profesjonalnej opieki medycznej – szczególnie w przypadku chorób nowotworowych – bezpośrednio zagraża ich życiu. Dodatkowo dezinformacja niszczy zaufanie do nauki i instytucji publicznych. NASK odnotował nawet przypadek konta podszywającego się pod Głównego Inspektora Sanitarnego, które zbierało w komentarzach historie medyczne internautów.

Platformy Meta (Facebook) oraz Google (YouTube) w oświadczeniach przesłanych PAP zapewniają, że ich regulaminy zakazują publikowania fałszywych informacji medycznych oraz stosowania oszukańczych praktyk przez cyfrowych asystentów, a zgłoszone konta są weryfikowane i usuwane. W praktyce jednak skuteczność czyszczenia sieci bywa różna – TikTok usunął zgłoszone przez NASK konta wygenerowanych przez AI „babć zielarek” sprzedających e-booki, podczas gdy zgłoszenia wysłane do YouTube często pozostają bez odpowiedzi.

Eksperci wskazują także na ograniczenia prawne. Unijny Akt o sztucznej inteligencji (AI Act) nakłada obowiązek oznaczania deepfake’ów głównie na firmy i sektor publiczny, omijając osoby prywatne. Radczyni prawna dr Maria Dymitruk zauważa, że choć biznes zaleje sieć etykietami AI w reklamach, to plaga dezinformacji tworzona przez prywatne lub anonimowe podmioty może nadal rozwijać się bez przeszkód.

Katarzyna Lipka z NASK radzi, aby przy weryfikacji nagrań zwracać uwagę na detale technologiczne oraz samą treść przekazu:

• Twarz i wzrok: Nienaturalne lub zbyt rzadkie mruganie oraz brak pełnej synchronizacji między ruchem warg a wypowiadanymi słowami.

• Głos i wymowa: Monotonny, pozbawiony emocji ton, dziwna intonacja, nienaturalne pauzy lub pomyłki w skrótach, liczebnikach i nazwach własnych.

• Tło i otoczenie: Zniekształcenia, rozmycia lub nienaturalnie wyglądające przedmioty w tle nagrania.

• Kontekst: Szokujące, skrajnie kontrowersyjne tezy stojące w sprzeczności z ogólnodostępną wiedzą medyczną (np. obietnice „cudownego wyleczenia” raka ziołami).

  Reklama