Titanyum dioksit
 Birim hücre modeli Titanyum Okaijen | |
 | |
| Adlandırmalar | |
|---|---|
Titanyum dioksit Titanyum(IV) oksit | |
| Tanımlayıcılar | |
3D model (JSmol) |
|
| ChEBI | |
| ChEMBL | |
| ChemSpider | |
| ECHA InfoCard | 100.033.327 |
| E numaraları | E171 (renkler) |
| KEGG | |
PubChem CID |
|
| RTECS numarası |
|
| UNII | |
CompTox Bilgi Panosu (EPA) |
|
| |
| |
| Özellikler | |
| Molekül formülü | TiO2 |
| Molekül kütlesi | 79.866 g/mol |
| Görünüm | Beyaz katı |
| Koku | Kokusuz |
| Yoğunluk |
|
| Erime noktası | 1.843 °C (3.349 °F; 2.116 K) |
| Kaynama noktası | 2.972 °C (5.382 °F; 3.245 K) |
| Çözünürlük (su içinde) | Çözünmez |
| 3.05 eV (rutil)[1] | |
| +5,9·10−6 cm3/mol | |
| Kırınım dizimi (nD) |
|
| Termokimya | |
Standart molar entropi (S⦵298) |
50 J·mol−1·K−1[2] |
Standart formasyon entalpisi (ΔfH⦵298) |
−945 kJ·mol−1[2] |
| Tehlikeler | |
| NFPA 704 (yangın karosu) |
|
| Parlama noktası | yanıcı değil |
| NIOSH ABD maruz kalma limitleri: | |
| PEL (izin verilen) | TWA 15 mg/m3[3] |
| REL (tavsiye edilen) | Ca[3] |
| IDLH (anında tehlike) | Ca [5000 mg/m3][3] |
| Güvenlik bilgi formu (SDS) | ICSC 0338 |
| Benzeyen bileşikler | |
Diğer katyonlar |
Zirkonyum dioksit Hafniyum dioksit |
| Titanyum(II) oksit Titanyum(III) oksit Titanyum(III,IV) oksit | |
Benzeyen bileşikler |
Titanik asit |
| Aksi belirtilmediği sürece madde verileri, Standart sıcaklık ve basınç koşullarında belirtilir (25 °C [77 °F], 100 kPa). | |
| Bilgi kutusu kaynakları |
Titanyum dioksit, oksijenle tepkimeye girmiş titanyum elementi sonucu oluşmuş bir oksittir.[4] Mineral formları siyah görünse de, suda çözünmeyen beyaz bir katıdır. Bir pigment olarak boya, güneş kremi ve gıda boyası da dâhil olmak üzere geniş bir uygulama alanına sahiptir. Gıda boyası olarak kullanıldığında E numarası E171'dir. Bu bileşiğin en önemli kullanım alanı güneş pilleridir.[4] Nano teknolojik boyalar özelliğini titanyum dioksitten almaktadır. UVA ve UVB ışınlarını önler. Ayrıca değerli bir madendir.[4]
Sağlık üzerindeki etkileri
[değiştir | kaynağı değiştir]2006 yılı itibarıyla titanyum dioksitin "tamamen zehirsiz" olduğu kabul edilmekteydi. Fakat 2022 yılında Avrupa Birliği tarafından gıda üretiminde titanyum dioksit kullanılması tamamen yasaklanmıştır.
Yaygın olarak bulunan mineraller ve hatta değerli taşlar titanyum dioksitten oluşur. Yerkabuğunun %0,5'inden fazlasını oluşturan doğal titanyumun tamamı oksitler hâlinde bulunur. Hiçbir kanıt akut toksisiteye işaret etmese de, bu malzemelerin nanofaz formları hakkında yinelenen endişeler dile getirilmiştir. TiO
2 parçacıklarına yüksek düzeyde maruz kalan işçiler üzerinde yapılan çalışmalar, yüksek düzeyde maruz kalma durumunda bile insan sağlığına olumsuz bir etkinin olmadığını göstermektedir.[5]
EFSA'nın değerlendirmesinin ardından Avrupa Komisyonu, titanyum dioksitin gıda katkı maddesi olarak kullanım iznini kaldırmış; karar 2022 yılında yürürlüğe girmiştir.[6]
Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü ile Dünya Sağlık Örgütü'nün ortak uzman komitesi (JECFA), 2023 yılında yaptığı değerlendirmede, mevcut verilerin ağız yoluyla alınan titanyum dioksitin genotoksik etki gösterdiğini doğrulamak için yeterli olmadığını, ancak mevcut belirsizliklerin giderilebilmesi için ek araştırmalara ihtiyaç bulunduğunu belirtmiştir.[7]
Titanyum dioksit, gıda katkı maddesi olarak E171 koduyla uzun yıllar kullanılmıştır. Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA), 2021 yılında yayımladığı yeniden değerlendirme raporunda, mevcut veriler ışığında genotoksisite olasılığının dışlanamadığını ve bu nedenle E171'in gıda katkı maddesi olarak güvenli kabul edilemeyeceğini bildirmiştir.[8]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ↑ Nowotny, Janusz (2011). Oxide Semiconductors for Solar Energy Conversion: Titanium Dioxide. CRC Press. s. 156. ISBN 978-1-4398-4839-5.
- 1 2 Zumdahl, Steven S. (2009). Chemical Principles 6th Ed. Houghton Mifflin Company. s. A23. ISBN 978-0-618-94690-7.
- 1 2 3 NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards. "#0617". Ulusal İş Güvenliği ve Sağlığı Enstitüsü (NIOSH).
- 1 2 3 "Ders: KİM124 Anorganik Kimya (B Grubu)". acikders.ankara.edu.tr. 2 Ekim 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Ekim 2023.
- ↑ Warheit DB, Donner EM (November 2015). "Risk assessment strategies for nanoscale and fine-sized titanium dioxide particles: Recognizing hazard and exposure issues". Food Chem Toxicol. Cilt 85. ss. 138-47. doi:10.1016/j.fct.2015.07.001. PMID 26362081.
- ↑ "Commission Regulation (EU) 2022/63 of 14 January 2022 amending Annexes II and III to Regulation (EC) No 1333/2008 as regards the food additive titanium dioxide (E171)". Official Journal of the European Union. 14 Ocak 2022. Erişim tarihi: 6 Ağustos 2026.
- ↑ "JECFA risk assessment of titanium dioxide: background information". World Health Organization. 2023. Erişim tarihi: 6 Ağustos 2026.
- ↑ "Safety assessment of titanium dioxide (E171) as a food additive". European Food Safety Authority. 6 Mayıs 2021. Erişim tarihi: 6 Ağustos 2026.
 | İnorganik kimya ile ilgili bu madde taslak seviyesindedir. Madde içeriğini genişleterek Vikipedi'ye katkı sağlayabilirsiniz. |