Styczna

Konstrukcja stycznej do krzywej

Prosta styczna $s$ do krzywej $K$ w punkcie $P$ to prosta, która jest granicznym położeniem siecznych $s_{k}$ przechodzących przez punkty $P$ i $P_{k},$ gdy punkt $P_{k}$ dąży (zbliża się) do punktu $P$ po krzywej $K$.

Definicje i wzory

Niech punkt $Q$ będzie rzutem punktu $P$ na oś $x$ i niech styczna $s$ przecina oś $x$ w punkcie $R$ zaś prosta $n$ będąca normalną do krzywej $K$ przecina oś $x$ w punkcie $T.$ Odcinek skierowany $RQ$ nazywa się podstyczną, zaś odcinek skierowany $|QT|$ – podnormalną. Długość $|PR|$ nazywa się długością stycznej, zaś $|PT|$ – długością normalnej.

Jeśli krzywa $K$ określona jest w pewnym przedziale $[a,b]$ funkcją $y=f(x)$ ciągłą, która ma w tym przedziale określoną pierwszą pochodną $f',$ to równanie siecznej przechodzącej przez punkt stały $P(x_{0},y_{0}),$ gdzie $y_{0}=f(x_{0})$ oraz punkt zmienny $P(x_{k},y_{k}),$ gdzie $y_{k}=f(x_{k})$ ma postać:

$y-y_{0}={\frac {y_{k}-y_{0}}{x_{k}-x_{0}}}(x-x_{0}),$

zaś równanie stycznej do tej krzywej w punkcie $P(x_{0},y_{0})$ ma postać:

$y-y_{0}=f'(x_{0})(x-x_{0}).$

Wówczas odcięte punktów $Q,R$ i $T$ są odpowiednio równe: :$x_{0},\quad x_{0}-{\frac {y_{0}}{f'(x_{0})}},\quad x_{0}+y_{0}f'(x_{0}).$

Długość stycznej określa wówczas wzór:

$|PR|=\left|{\frac {y_{0}}{f'(x_{0})}}\right|{\sqrt {1+(f'(x_{0}))^{2}}},$

zaś długość normalnej:

$|PT|=\left|y_{0}\right|{\sqrt {1+(f'(x_{0}))^{2}}}.$

Mamy również

• podstyczna: $|RQ|=\left|{\frac {y_{0}}{f'(x_{0})}}\right|,$
• podnormalna: $|QT|=\left|y_{0}f'(x_{0})\right|.$

W podobny sposób definiuje się styczną do powierzchni w danym punkcie. Wystarczy wyznaczyć w powyższy sposób styczną do krzywej powstałej z przecięcia danej powierzchni z płaszczyzną zawierającą dany punkt.

Styczna do okręgu

W przypadku, gdy krzywa jest okręgiem, definicja stycznej upraszcza się do postaci: styczna do okręgu jest prostą mająca jeden (i tylko jeden) punkt wspólny z okręgiem. Konstruuje się ją jako prostą prostopadłą do promienia o końcu w punkcie styczności.

Twierdzenie o odcinkach stycznych do okręgu

Odcinki AB i AC są równe

Niech punkty $B$ i $C$ będą punktami styczności do okręgu $o$ dwóch prostych przecinających się w punkcie $A.$ Wówczas $|AB|=|AC|.$

Promień okręgu poprowadzony do punktu styczności z prostą jest prostopadły do tej prostej.

Kąt pomiędzy styczną a sieczną przechodzącą przez punkty styczności jest równy kątowi wpisanemu opartemu na łuku leżącym wewnątrz tego kąta.

Zobacz też

• metoda stycznych
• wektor styczny do krzywej i powierzchni