Przejdź do zawartości
Szukaj

St Albans

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
St Albans
Ilustracja
Panorama centrum St Albans
Herb Flaga
Herb Flaga
Dewiza: MEDIOCRIA FIRMA (Bezpieczeństwo w przeciętności)
Państwo

 Wielka Brytania

Kraj

 Anglia

Region

East of England

Hrabstwo

Hertfordshire

Dystrykt

City of St. Albans

Burmistrz

Mohammad Iqbal Zia [1]

Populacja (2011)

 

• liczba ludności

82 146[2]

Nr kierunkowy

+44-1727

Kod pocztowy

AL1, AL2, AL3, AL4

Położenie na mapie Hertfordshire
Mapa konturowa Hertfordshire, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „St Albans”
St Albans
St Albans
Położenie na mapie Wielkiej Brytanii
Mapa konturowa Wielkiej Brytanii, na dole po prawej znajduje się punkt z opisem „St Albans”
St Albans
St Albans
Położenie na mapie Anglii
Mapa konturowa Anglii, po prawej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „St Albans”
St Albans
St Albans
Ziemia51°45′08″N 0°20′19″W/51,752222 -0,338611
Multimedia w Wikimedia Commons
Informacje w Wikipodróżach
Strona internetowa
Ratusz w St Albans

St Albans (czasem jako Saint Albans, łac. Villa Albani[3] lub Villa Sancti Albani[4]) – miasto (city) w Wielkiej Brytanii, w Anglii, w południowej części hrabstwa Hertfordshire, w dystrykcie City of St. Albans.

Położone jest w dolinie rzeki Ver (dorzecze Tamizy), ok. 32 km na północny zachód od Londynu. W 2011 roku liczyło 82 146 mieszkańców[2].

W czasie panowania rzymskiego miasto, znane jako Verulamium, było największym po Londynie (Londinium) ośrodkiem[5][6].

W mieście rozwinął się przemysł poligraficzny oraz elektrotechniczny[7].

Nazwa

[edytuj | edytuj kod]
Fragment murów rzymskiego Verulamium

W okresie rzymskim miasto znane było jako Verulamium; nazwa ta pochodziła od osady zwanej Verlamion – głównego ośrodka plemienia Catuvellauni. Po opuszczeniu miasta przez Rzymian, funkcjonowało ono pod jedną z dwóch saksońskich nazw: Verlamchester lub Watlingchester (Wæclingacæster)[8]. Obecna nazwa – St Albans – nawiązuje do św. Albana, pierwszego angielskiego chrześcijańskiego męczennika[9], ściętego ok. 324 r. przez Rzymian.

Administracja

[edytuj | edytuj kod]

Miasto St Albans jest częścią dystryktu niemetropolitalnego City of St. Albans.

Okręgi wyborcze

[edytuj | edytuj kod]

Miasto i dystrykt dzieli się na 20 okręgów wyborczych:[10]

Rada miasta i dystryktu

[edytuj | edytuj kod]

58 członków Rady Miasta i Dystryktu wybieranych jest w wyborach powszechnych. Rada wybiera spośród swoich członków Przewodniczącego Rady (ang. Mayor). Aktualną przewodniczącą St Albans jest Annie Brewster[1].

Demografia

[edytuj | edytuj kod]

Według Domesday Book („Księgi Sądu Ostatecznego”) miasto liczyło ok. 500 mieszkańców w roku 1086.

Populacja miasta St Albans (ang. Borough of St Albans) w latach 1801–1971:[11]

1801–1971

[edytuj | edytuj kod]
Populacja St Albans w latach 1801–1971
RokLiczba ludnościPrzyrost (%)
18013038—
1811365320,2
1821447222,4
183147726,7
1841649736,1a
185170007,7
186176759,6
187182988,1
188110 93131,7b
189112 89818,0
190116 01924,2
191118 13313,2
192125 59341,1c
193128 62411,8
193942 45048,3d
195144 09833,9
196150 29314,0e
197152 1743,7

a) W roku 1835 poszerzono granice miasta.
b) W roku 1841 poszerzono granice miasta.
c) W roku 1913 poszerzono granice miasta.
d) W roku 1933 zredukowano granice miasta.
e) W roku 1955 zmieniono granice miasta.

1961–2001

[edytuj | edytuj kod]
Populacja Miasta i Dystryktu St Albans w latach 1961–2001

Populacja Miasta i Dystryktu St Albans (ang. City and District of St Albans)[12]. W roku 1974 zmieniono podział administracyjny. Dane dla lat 1961 i 1971 odnoszą się do obszaru nowego Miasta i Dystryktu St Albans[12].

RokLiczba ludnościPrzyrost (%)
1961107 458—
1971121 35912,9
1981125 1243,1
1991126 2020,9
2001121 3592,2

Lokalne media

[edytuj | edytuj kod]

W St Albans działają lokalne rozgłośnie radiowe: „Radio Verulam”[13] i „Herts Mercury 96.6”[14] oraz ukazują się dwa tygodniki: „St Albans & Harpenden Review”[15][16] oraz „Herts Advertiser”[17].

Historia

[edytuj | edytuj kod]

Verlamion

[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze znane osadnictwo w rejonie St Albans to osada z epoki żelaza datowana na koniec I wieku p.n.e. i początkiem I wieku n.e. Badania wykonane w latach 30. XX wieku wykazały, iż osada usytuowana była w dzisiejszym lesie Prae Wood (na północny zachód od Bluehouse Hill Road, przy Hampstead Road)[18]. Późniejsze ekspertyzy wykazały, że osadnictwo rozciągało się w dolinie rzeki Ver, w miejscu gdzie powstało późniejsze miasto rzymskie[19].

Osada nosiła nazwę Verlamion, co prawdopodobnie oznaczało „nad stawem” ze względu na istniejący w okolicy dzisiejszego lasu Prae Wood staw. Na lokalnych monetach z okresu przedrzymskiego pojawia się nazwa Verlamio[20].

Verlamion, obok Camulodunum (dzisiejsze miasto Colchester), był największym ośrodkiem Brytanii i głównym ośrodkiem plemienia Catuvellauni[20].

Verulamium

[edytuj | edytuj kod]
Fragment murów rzymskich w Verulamium

Po podbiciu Brytanii przez Rzymian w roku 43 n.e. miejscowość (znana wówczas jako Verulamium) stała się największym ośrodkiem rzymskim w Brytanii obok Londinium. Szacowana liczba mieszkańców w okresie rzymskim wynosi 15 tysięcy osób[21]. Miasto uległo zniszczeniu podczas rewolty Boudiki w latach 60-61 n.e. Po odbudowaniu miało wiele wspaniałych domów, a w roku 275 zostało otoczone kamiennymi murami miejskimi[22].

Mozaika rzymska w Verulamium
Ruiny teatru rzymskiego

Po odejściu armii rzymskiej w 410, miasto powoli zaczęło podupadać. Materiał budowlany ze zniszczonych budynków rzymskich wykorzystano do rozbudowy m.in. targu miejskiego i opactwa. Istniejąca do dziś wieża opactwa została wzniesiona (według tradycji) niedaleko miejsca egzekucji św. Albana (około roku 250, ale przyjmowane są też daty 209, 254, lub – data uznana za oficjalną – 304) z surowców pochodzących z Verulamium. Św. Alban jest najstarszym znanym brytyjskim męczennikiem chrześcijańskim i w związku z jego kultem trwała późniejsza rozbudowa miasta[23].

St Albans

[edytuj | edytuj kod]
Katedra w St Albans
  • W V wieku powstał w mieście pierwszy klasztor benedyktyński[24]. Kolejne opactwo powstało w roku 793 z inicjatywy Offy, króla Mercji. Osadnictwo rozrastało się wokół innego klasztoru benedyktyńskiego, założonego w latach 900-950 przez opata Ulsinusa (znanego także jako Wulsin). W 1077 Paul z Caen rozpoczął budowę opactwa, używając w tym celu materiału budowlanego z ruin rzymskiego miasta Verulamium[25].
  • Jak podaje XIII-wieczny benedyktyński kronikarz Matthew Paris, opat Ulsinus (Wulsin) ufundował trzy kościoły w roku 948, ze względu na rosnącą liczbę pielgrzymów, przybywających oddać cześć św. Albanowi. Były to: kościół pw. św. Stefana, kościół pw. św. Piotra i kościół pw. św. Michała; zostały one zbudowane w równej odległości od opactwa. Opat Ulsinus w 948 założył także szkołę (St Albans School – mieszczącą się do dziś w bramie głównej opactwa)[26].
  • Począwszy od X wieku w centrum miasta odbywa się targ.
  • Z inicjatywy XIV opata Paula de Caen w roku 1077 rozpoczęto budowę kościoła przy opactwie (dzisiejsza katedra), która zakończyła się w roku 1089. Kościół miał ponad 105-metrową (350 stóp) wieżę i siedem apsyd[27].
  • Geoffrey de Gorham w roku 1140 założył klasztor żeński nieopodal miasta – Sopwell Priory[28].
  • W roku 1154 opat St Albans został oficjalnie uznany głównym opatem Anglii.
  • W roku 1190 John de Cella (znany także jako John of Wallingford) rozpoczął rozbudowę opactwa, którą ponawiano w latach 1257–1320, lecz z przyczyn finansowych nigdy nie ukończono zgodnie z planem.
  • W roku 1213 w opactwie w St Albans powstał pierwszy szkic Magna Carta[29].
  • W roku 1290 przez centrum miasta przeszedł orszak pogrzebowy Eleonory kastylijskiej, a na placu targowym przy wieży zegarowej umieszczono jeden z dwunastu krzyży Eleonory wart 100 funtów. Krzyż został zniszczony i usunięty w roku 1701[30].
  • 22 maja 1455 St Albans było miejscem pierwszego starcia w wojnie Dwóch Róż[31].
  • II bitwa pod St Albans miała miejsce 17 lutego 1461[32][31] i była najkrwawszą bitwą owej wojny – zginęło ok. 6000 osób[33].
  • W roku 1553 miasto otrzymało od króla prawo (Royal Charter) na prowadzenie targu miejskiego[34].
  • Rozwój infrastruktury w XVIII i XIX wieku (m.in. utworzenie dróg, budowa linii kolejowej łączącej St Albans z Londynem w 1868) pomogła miastu w rozwoju handlu[22].
  • W 1877 zostały potwierdzone prawa miejskie St Albans, a kościół pw. św. Albana uzyskał status katedry[35].

Kultura i rozrywka

[edytuj | edytuj kod]
Fragment ołtarza w katedrze pw. św. Albana

St Albans nie posiada kina; ostatnie, znane pod nazwą Odeon, zostało zamknięte w 1995 roku i sprzedane w roku 2008. Obecnie James Hannaway przy wsparciu mieszkańców (ponad milion funtów dotacji) zamierza odnowić kino w stylu art déco[36]. Nowe kino będzie nosiło nazwę The Odyssey na cześć filmu Stanleya Kubricka (związanego z miastem reżysera)[37]. Filmy wyświetlane są w St Albans Arena oraz pobliskich miejscowościach (Welwyn Garden City, Berkhamsted, Garston i Hatfield).

Przedstawienia teatralne można oglądać w Maltings Art Theatre, Trestle Arts Base, Alban Arena, Abbey Theatre, Sandpit Theatre, Watford Palace Theatre, Radlett Centre[38].

W mieście znajduje się kilka muzeów: Verulamium Museum (w parku Verulamium), Museum of St Albans (Hatfield Road), Clock Tower (wieża zegarowa w centrum miasta), Sopwell Nunnery (ruiny dworku zbudowanego w miejscu średniowiecznego klasztoru)[39] oraz ruiny teatru rzymskiego (przy St Michael’s Street)[40].

Koncerty organowe organizowane są w The St Albans Organ Theatre, gdzie znajduje się także muzeum organów (tzw. organów kinowych – ang. theatre organ, niem. Kinoorgel)[41].

Główne atrakcje turystyczne

[edytuj | edytuj kod]
ul. św. Michała
Kościół pw. św. Michała.
 Z tym tematem związana jest kategoria: Zabytki St Albans.

Park Verulamium (park jest pod opieką konserwatorską, zajmuje obszar dawnego rzymskiego miasta Verulamium):

  • Ruiny teatru rzymskiego;
  • Mozaikowa posadzka rzymskiego domu z zachowanym hypocaustum[40].
  • Fragment kamiennego muru rzymskiego.
  • Verulamium Museum – prezentacja rzymskiej przeszłości miasta, m.in. rekonstrukcje wnętrz rzymskich domów i mozaiki[40].
  • Główna brama opactwa (dziś St Albans School).
Ye Olde Fighting Cocks – najstarszy pub w Wielkiej Brytanii
  • Ye Olde Fighting Cocks – najstarszy pub w Anglii[42].
  • Jezioro (ang. The Lake) – siedlisko ptactwa wodnego (m.in. czapla siwa).
  • Teatr rzymski – wybudowany ok. 140 n.e. z miejscami dla 2000 widzów, jedyny widoczny przykład w Wielkiej Brytanii[43].
  • Katedra pw. św. Albana na Holywell Hill.
  • Wieża zegarowa z początku XV wieku[40] – jedna z niewielu w Anglii średniowieczna wieża z zegarem[40], w czasie wojen napoleońskich używana jako część systemu wczesnego ostrzegania za pomocą luster (najbliższa wieża znajdowała się w Yarmouth, ok. 8 km od St Albans)[40].
  • Sopwell – ruiny XVI-wiecznego dworku wybudowanego w miejscu średniowiecznego klasztoru żeńskiego. Według legendy w klasztorze przebywała Anna Boleyn zanim poślubiła Henryka VIII[44].
  • W środy i w soboty odbywa się (od X wieku) najstarszy targ w Anglii (centrum miasta, ulice: St Peter's oraz Market Place).
  • Miasto przecinają liczne szlaki rowerowe, łączące pobliskie miejscowości (np. „Albans Way” do Hatfield – dawna linia kolejowa przekształcona w szlak rowerowy).
  • Przez miasto i w jego okolicach przebiegają szlaki piesze (m.in. „The River Ver”, „The Moors”, „Verulamium, „The Common”)[45][46][47][48][49].

Transport

[edytuj | edytuj kod]

Kolej

[edytuj | edytuj kod]
Stacja kolejowa St Albans City. Widok z peronu 1.
Stara stacja kolejowa przy nieistniejącej już linii kolejowej łączącej St Albans Abbey z Hatfield.
 Z tym tematem związana jest kategoria: Stacje i przystanki kolejowe w St Albans.

W mieście znajdują się dwie czynne stacje kolejowe:

Stacja obsługiwana jest przez First Capital Connect[50]. Stacja St Albans City zapewnia połączenia z lotniskami w Luton (kierunek Bedford) i Gatwick (kierunek Brighton).

Komunikacja autobusowa

[edytuj | edytuj kod]

Komunikację autobusową (lokalnie i międzymiastowo) zapewnia kilka prywatnych przedsiębiorstw transportowych.

Głównymi przystankami w mieście są:

  • St Peter's Street
  • stacja kolejowa St Albans City[52].

Linie autobusowe zapewniają połączenia z lotniskami w Luton, Gatwick i Heathrow.

Tramwaje

[edytuj | edytuj kod]

Do 2012 zostanie przeprowadzona modernizacja Abbey Line z St Albans Abbey do Watford Junction. Pociągi zostaną zastąpione tramwajami i uruchomione zostaną dodatkowe kursy (2-3 na godzinę), co pozwoli na przewóz 450 000 pasażerów rocznie[53]. Hrabstwo Hertfordshire, po przejęciu trasy, będzie dzierżawić linię jednej z czterech startujących w przetargu firm przez 22 lata. Projekt został przesłany Ministerstwu Transportu i czeka na zaakceptowanie[54].

Planowane jest także przedłużenie przyszłej linii tramwajowej do centrum miasta oraz do Hatfield[55].

Drogi rowerowe

[edytuj | edytuj kod]
Wiadukt Midland Railway (otwarty w 1868) ponad Great Northern Line, zamkniętą w 1964 – obecnie drogą rowerową NCN 61

Przez St Albans przebiegają dwie krajowe drogi rowerowe (należące do systemu National Cycle Network):

Drogi rowerowe są oznakowane i ogólnodostępne są darmowe szczegółowe mapy[59].

Szkolnictwo

[edytuj | edytuj kod]

Szkoły średnie

[edytuj | edytuj kod]

Państwowe

  • Beaumont School[60]
  • Francis Bacon Maths & Computing College[61]
  • Loreto College, St Albans (rzymskokatolicka dla dziewcząt)[62]
  • Marlborough School[63]
  • Nicholas Breakspear Catholic School (rzymskokatolicka)[64]
  • Sandringham School[65]
  • St Albans Girls’ School (dla dziewcząt)[66]
  • Townsend Church of England School (Kościół Anglii)[67]
  • Verulam School (dla chłopców)[68]

Niepaństwowe

  • St Albans School (dla chłopców w wieku 11-18 lat i dziewcząt w wieku 16-18 lat)[69]
  • St Albans High School for Girls (Kościół Anglii, dla dziewcząt)[70]
  • St Columba's College (katolicka dla chłopców)[71]

Szkoły wyższe

[edytuj | edytuj kod]

W St Albans znajduje się kampus Oaklands College[72] oraz kampus Uniwersytetu Hertfordshire[73].

Polonia

[edytuj | edytuj kod]

Stowarzyszenie Polaków[74].

Związki partnerskie

[edytuj | edytuj kod]

Związki partnerskie miasta St Albans i inne związane z nim instytucje[75]

Miasta partnerskie

[edytuj | edytuj kod]

Inne związki miasta

[edytuj | edytuj kod]

Osoby związane z miastem

[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też

[edytuj | edytuj kod]
 Zobacz też kategorię: Zabytki St Albans.

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. 1 2 New Mayor and Deputy Mayor for St Albans City and District. [w:] St Albans City & District Council [on-line]. St Albans City & District Council, 2012-05-24. [dostęp 2012-11-17]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-07-01)]. (ang.).
  2. 1 2 St Albans Built-up area sub division Local Area Report. Nomis. [dostęp 2024-04-21]. (ang.).
  3. ↑ Johann Georg Theodor Grässe: Orbis latinus oder Verzeichniss der lateinischen Benennungen der bekanntesten Städte etc., Meere, Seen, Berge und Flüsse in allen Theilen der Erde nebst einem deutsch-lateinischen Register derselben.. T. Ein Supplement zu jedem lateinischen und geographischen Wörterbuche.. Dresden: G. Schönfeld's Buchhandlung (C. A.Werner), 1861, s. 209. [dostęp 2010-01-10].
  4. ↑ Domesday Book
  5. ↑ Jane McIntosh: Handbook of Life in Prehistoric Europe. Oxford University Press US, 2009, s. 158. ISBN 0-19-538476-8.
  6. ↑ Guy de la Bédoyère: Roman towns in Britain. Rowman & Littlefield, 1992, s. 31, seria: English heritage. ISBN 978-0-7134-6893-9.
  7. ↑ St Albans, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-08-09].
  8. ↑ Grant Allen: Science in Arcady. BiblioBazaar, 2007, s. 215. ISBN 978-1-4346-4943-0.
  9. ↑ Enjoy! St Albans. What to see and do.. St Albans: St Albans City & District Council, 2009, s. 8-9.
  10. ↑ Your Councillors. St Albans City & District Council. [dostęp 2010-06-28].
  11. ↑ Mark Freeman: St Albans. A history. Lancaster: Carnegie Publishing Ltd, 2008, s. 210, 257. ISBN 978-185936-190-0.
  12. 1 2 Mark Freeman: St Albans. A history. Lancaster: Carnegie Publishing Ltd, 2008, s. 299. ISBN 978-185936-190-0.
  13. ↑ Radio Verulam. [dostęp 2010-03-27]. (ang.).
  14. ↑ Herts Mercury 96.6. [dostęp 2016-09-25]. (ang.).
  15. ↑ St Albans & Harpenden Review [online], Newsquest Media Group [dostęp 2010-03-27] (ang.). strona główna serwisu
  16. ↑ „St Albans & Harpenden Review”, s. 4, 2010-03-24. Newsquest Media Group. (ang.).
  17. ↑ Herts Advertiser. Archant Regional Limited. [dostęp 2010-03-27]. (ang.).
  18. ↑ Mark Freeman: St Albans. A history. Lancaster: Carnegie Publishing Ltd, 2008, s. 7. ISBN 978-1-85936-190-0.
  19. ↑ Mark Freeman: St Albans. A history. Lancaster: Carnegie Publishing Ltd, 2008, s. 7-8. ISBN 978-1-85936-190-0.
  20. 1 2 Mark Freeman: St Albans. A history. Lancaster: Carnegie Publishing Ltd, 2008, s. 8. ISBN 978-1-85936-190-0.
  21. ↑ Paul Johnson: Historia Anglików. Gdańsk: Marabut, 1995, s. 30. ISBN 83-85893-16-4.
  22. 1 2 Enjoy! St Albans. Visitor Guide. "History". St Albans: 2009, s. 6-7.
  23. ↑ Story of St Alban. The Cathedral and Abbey Church of Saint Alban. [dostęp 2010-03-27]. (ang.).
  24. ↑ Cathedral & Abbey Church of Saint Alban. „Churches of St Albans”, s. ulotka informacyjna, 2009. St Albans City & district Council. (ang.).
  25. ↑ Past and present. St Albans: The Cathedral and Abbey Church of Saint Alban, 2009.
  26. ↑ St Albans School. [dostęp 2010-03-28]. (ang.).
  27. ↑ Medieval Architecture. [w:] The Cathedral and Abbey Church of Saint Alban [on-line]. The Cathedral and Abbey Church of Saint Alban, 2010. [dostęp 2010-03-28]. (ang.).
  28. ↑ Sopwell Nunnery Green Space [online], St Albans City & District Council, 4 grudnia 2009 [dostęp 2010-01-09] [zarchiwizowane z adresu 2009-07-16] (ang.).
  29. ↑ Oaklands College students to create original artwork celebrating forthcoming St Albans Magna Carta festival. [w:] St Albans & City District Council [on-line]. St Albans & City District Council, 2010-02-19. [dostęp 2010-03-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-04-16)]. (ang.).
  30. ↑ Clock Tower [online], St Albans Museums [dostęp 2010-03-28] [zarchiwizowane z adresu 2010-07-26] (ang.).
  31. 1 2 Michael Hicks: The Wars of the Roses 1455-1485. Osprey Publishing, 2003, s. 34-35, seria: Essential Histories. ISBN 1-84176-491-4.
  32. ↑ Ronald H. Fritze, William Baxter Robison: Historical dictionary of late medieval England, 1272-1485. Greenwood Publishing Group, 2002, s. 484. ISBN 0-313-29124-1.
  33. ↑ Ronald H. Fritze, William Baxter Robison: Historical dictionary of late medieval England, 1272-1485. Greenwood Publishing Group, 2002, s. 485. ISBN 0-313-29124-1.
  34. ↑ Markets and shopping [online], St Albans & Harpenden Review [dostęp 2010-03-28] (ang.).
  35. ↑ Enjoy! St Albans. St Albans: St Albans City & District Council, 2009, s. 7.
  36. ↑ Film. All About St Albans. [dostęp 2010-03-28].
  37. ↑ The Odyssey Cinema in St Albans. allaboutstalbans.com, All About St Albans. [dostęp 2010-10-02]. (ang.).
  38. ↑ Theatre. All About St Albans. [dostęp 2009-09-09].
  39. ↑ Sopwell Nunnery Green Space. [w:] St Albans City & District Council [on-line]. 2009-12-04. [dostęp 2010-01-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-07-16)]. (ang.).
  40. 1 2 3 4 5 6 St Albans Museums. [dostęp 2009-11-30].
  41. ↑ St Albans Organ Theatre [online] [dostęp 2010-01-08] (ang.). strona główna serwisu
  42. ↑ Oldest Inn in Britain. [dostęp 2009-09-09].
  43. ↑ The Roman Theatre of Verulamium. [dostęp 2009-11-30].
  44. ↑ Informacje z tablicy informacyjnej znajdującej się na stanowisku.
  45. ↑ Hertfordshire County Council: Walks & More. St Albans: 2009.
  46. ↑ The River Ver. „Abbey Flyer”. St Albans City & District Council. (ang.).
  47. ↑ The Common. „Abbey Flyer”. St Albans City & District Council. (ang.).
  48. ↑ Verulamium. „Abbey Flyer”. St Albans City & District Council. (ang.).
  49. ↑ The Moors. „Abbey Flyer”. St Albans City & District Council. (ang.).
  50. ↑ National Rail Enquiries. NRE. [dostęp 2009-09-09].
  51. ↑ St Albans Abbey. London Midlands. [dostęp 2009-09-09].
  52. ↑ Timetables – Area 3: Harpenden, St Albans and Borehamwood [online], Intalink [dostęp 2009-09-09] [zarchiwizowane z adresu 2009-06-02] (ang.).
  53. ↑ On track for better transport. „Horizons”, s. 18, Zima 2010. Hertfordshire County Council. (ang.).
  54. ↑ Tram link "could be here by 2012". „St Albans & Harpenden Review”, s. 9, 2010-11-10.
  55. ↑ St Albans Abbey tram-train announced [online], Railway Gazette International, 30 października 2009 [dostęp 2010-01-08] [zarchiwizowane z adresu 2010-01-04] (ang.).
  56. ↑ Route 6 [online], Sustrans [dostęp 2010-06-05] [zarchiwizowane z adresu 2010-06-15] (ang.).
  57. 1 2 Route 61 [online], Sustrans [dostęp 2010-06-05] [zarchiwizowane z adresu 2010-06-15] (ang.).
  58. ↑ Hertfordshire [online], Sustrans [dostęp 2010-06-05] [zarchiwizowane z adresu 2010-07-19] (ang.).
  59. ↑ Cycling. [w:] Oficjalna strona St Albans City & District Council [on-line]. St Albans City & District Council, 2010-07-28. [dostęp 2010-08-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-08-31)]. (ang.).
  60. ↑ Beaumont School. [dostęp 2010-03-27]. (ang.).
  61. ↑ Francis Bacon Maths & Computing College [online] [dostęp 2010-03-27] [zarchiwizowane z adresu 2010-04-20] (ang.). strona główna serwisu
  62. ↑ Loreto College. [dostęp 2010-03-27]. (ang.).
  63. ↑ arlborough School [online] [dostęp 2010-03-27] [zarchiwizowane z adresu 2010-04-07] (ang.). strona główna serwisu
  64. ↑ Nicholas Breakspear Catholic School [online] [dostęp 2010-03-27] (ang.). strona główna serwisu
  65. ↑ Sandringham School. [dostęp 2010-03-27]. (ang.).
  66. ↑ St Albans Girls’ School [online] [dostęp 2010-03-27] (ang.). strona główna serwisu
  67. ↑ Townsend Church of England School. [dostęp 2010-03-27]. (ang.).
  68. ↑ Verulam School. [dostęp 2010-03-27]. (ang.).
  69. ↑ St Albans School. [dostęp 2010-03-27]. (ang.).
  70. ↑ St Albans High School for Girls [online] [dostęp 2010-03-27] (ang.). strona główna serwisu
  71. ↑ St Columba's College. [dostęp 2010-03-27]. (ang.).
  72. ↑ About the college [online], Oaklands College [dostęp 2011-02-01] [zarchiwizowane z adresu 2012-12-23] (ang.).
  73. ↑ St Albans Campus Learning Resources Centre [online], University of Hertfordshire [dostęp 2010-03-27] [zarchiwizowane z adresu 2010-01-29] (ang.).
  74. ↑ Baza organizacji i instytucji polskich i polonijnych za granicą. Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2018-08-12].
  75. ↑ Town twinning [online], St Albans City & District County Council, 27 sierpnia 2009 [dostęp 2010-03-27] [zarchiwizowane z adresu 2010-02-17] (ang.).

Linki zewnętrzne

[edytuj | edytuj kod]
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=St_Albans&oldid=77696345”
St Albans
Dodaj wątek
Morty Proxy This is a proxified and sanitized view of the page, visit original site.