Marmur

Marmur dolomitowy z żyłkami serpentynitu, Rędziny, Dolny Śląsk

Szlif cienki marmuru

Wyroby z marmuru

Marmurowy Pomnik Bitwy o Monte Cassino w Warszawie inspirowany starożytną rzeźbą Nike z Samotraki

Marmur (od łac. marmor, z stgr. μάρμαρος marmaros) – skała metamorficzna powstała z przeobrażenia wapieni, rzadziej dolomitów. Składa się głównie z krystalicznego kalcytu lub dolomitu (marmur dolomitowy). Jest jednym z najtwardszych kamieni wśród skał krystalicznych. Niewielka część geologów jako marmur definiuje wyłącznie skały węglanowe, przeobrażone w warunkach głębokiego metamorfizmu strefy kata (temperatury 500-700 °C, wysokie ciśnienie), nazywając skały przeobrażone w strefach niższego metamorfizmu (epi i mezo) wapieniem krystalicznym. Przeważnie jednak terminu „wapień krystaliczny” używa się w przypadku skał metamorficznych jako synonimu marmuru dla każdej skały węglanowej poddanej metamorfizmowi.

Opis

Charakteryzuje się drobnoziarnistą strukturą, co ułatwia jego obróbkę i szlifowanie. Ma dużą wytrzymałość na zgniecenie, ale mniejszą odporność na warunki atmosferyczne, co sprawia, że częściej stosuje się go do dekoracji wnętrz budynków niż na zewnątrz.

Wykorzystanie

Od starożytności stosowany jako cenny materiał budowlany, rzeźbiarski oraz architektoniczny. Znane marmury (biały marmur) wydobywa się w Carrarze we Włoszech, a gorsze jakościowo odmiany tego marmuru importowane są do Polski na okładziny ścian, schodów, filarów oraz na posadzki i podobne zastosowania. Marmur wydobywa się też na chorwackiej wyspie Brač.

Czarny marmur

Czarne marmury należą do skał stosunkowo rzadkich. W starożytności ich eksploatacja była ograniczona głównie do obszarów Egiptu i Grecji, natomiast w późniejszych okresach złoża odkryto również na terenach Niemiec i Belgii.

W tradycji ludowej przypisywano dębnickiemu marmurowi szczególne właściwości związane ze zmianą jego barwy. Zgodnie z przekazami ustnymi kamień ten pod wpływem światła słonecznego miał stopniowo przechodzić z barwy czarnej w odcienie granatu, a następnie ciemnej szarości, niekiedy z rdzawym zabarwieniem.

Wydobycie

Marmury wydobywa się przy użyciu różnych urządzeń tnących, nie stosuje się materiałów wybuchowych, gdyż prowadzą one do spękania skał i drastycznej redukcji bloczności złoża, co uniemożliwia wydobycie bloków na tyle dużych, by pociąć je na płyty okładzinowe lub przeznaczyć na rzeźby. Marmury spękane i odpady z produkcji pełnowartościowego marmuru wykorzystuje się do produkcji lastriko lub grysu marmurowego. Marmury zbudowane z dolomitu są podstawą wytwarzania tabletek magnezu.

Złoża marmuru w Polsce

W Polsce marmur wydobywany jest wyłącznie w Sudetach, przede wszystkim w Masywie Śnieżnika, gdzie występuje w dwóch odmianach kolorystycznych, jako „Biała Marianna” (na górze Krzyżnik) i „Zielona Marianna”. Złoże marmuru szarego z odcieniem niebieskawym znajduje się w Sławniowicach. Eksploatuje się także dolomity przeobrażone (nazywane przez większość geologów marmurem lub dolomitem krystalicznym) w Rędzinach.

Nazwy „marmur” używa się w kamieniarstwie także do węglanowych skał osadowych, które przyjmują poler (pod wpływem polerowania ich powierzchnia staje się silnie błyszcząca). Jest to nazwa naukowo nieprawidłowa, ale silnie zakorzeniona wśród kamieniarzy. W Polsce tego typu „marmury” wydobywane są licznie w Górach Świętokrzyskich. W okresie przedwojennym niektórzy właściciele kopalń wapienia w celu podniesienia ich rangi nadawali mu handlową nazwę „marmur kielecki”. Później pojawiły się kolejne określenia: „marmur dębnicki” czy „marmur chęciński” itp. Należy jednak pamiętać, że marmur i wapień należą do zupełnie odmiennych grup skał pod względem ich pochodzenia.

Zobacz też

• dolomit
• lawinit
• wapień krystaliczny

Galeria

• 
  Marmur – skała
• 
  Kamieniołom – wydobywanie marmuru
• 
  Marmur w formie zgładu
• 
  Marmur z lizardytem

Bibliografia

• Dionizy Krzyczkowski: Budownictwo: wykład popularny zasad konstrukcyj budowlanych dla budowniczych, majstrów, przedsiębiorców budowlanych i samouków. Lwów: 1929, s. 4.
• Anna Maliszewska: Słownik petrograficzny, Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa 1991
• Piotr Roniewicz (red.): Przewodnik do ćwiczeń z geologii dynamicznej, Polska Agencja Ekologiczna, Warszawa 1999
• Michał Stelmach: Geologia Polski, Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa 2007