Salta pa kontenido

Bitcoin

Di Wikipedia, e ensiklopedia liber
 E artíkulo aki ta skirbí na ortografia di papiamentu. Lo ta apresiá si por mantené e artíkulo aki na estilo di papiamentu.
Bitcoin
Bitcoin logo
Símbolo  BTC, XBT, ₿, Ƀ
Pais internashonal
Divishon 100.000.000 satoshi
Imágennan riba Wikimedia Commons Wikimedia Commons
[Editá Wikidata] · [Manual]

Bitcoin (abreviá: BTC, simbolo: ; ) ta e promé kriptovaluta desentralisá. El a wòrdu introdusí na 2008, na e momento ku a publiká un white paper (lit. "papel blanku", raport òf guia tékniko òf filosófiko) dor di un persona òf grupo bou di e alias Satoshi Nakamoto. Bitcoin a kuminsá operá komo un moneda na 2009, despues di lansamentu pa ku e implementashon di su open-source software.

Bitcoin ta operá via un ret di kòmpiuter, konosí komo nodes, ku ta komuniká ku otro den un sistema peer-to-peer. Kada node ta un kopia independiente di tene buki (distributed ledger), habrí pa públiko pa ku e distribushon di transakshon, yamá blockchain, un sistema desentralisá. Transakshonnan ta wòrdu verifiká pa e uso di kriptografia, kua ta prevení transakshon sin outorisashon, basta ku e usadó tene sierto dato sensitivo privá i sigur.

Konsenso entre "node", tokante e kontenido di blockchain, ta wòrdu alkansá pa un proseso komputarisá intensivo basá riba proof-of-work (lit. "prueba di trabou"), yamá mining (lit. "minamentu"). Den e proseso aki, kòmpiuter spesialisá ta solushoná problema matemátiko kompleho pa balidá transakshonnan i agregá blocks (lit. "blòkinan" di transakshon) nobo na e blockchain. Minamentu ta usa kantidatnan grandi di koriente i p'esei a wòrdu kritiká pa su impakto ambiental.

Historia

[editá | editá fuente]

Bitcoin a desaroyá for di e promé investigashonnan tokante plaka digital i kriptografia. For di añanan 1980 padilanti, vários sistema a wòrdu proponé, inkluso David Chaum su ecash, Adam Back su Hashcash, i konseptonan manera b-money di Wei Dai i bit gold di Nick Szabo. E proyektonan aki a introdusí ideanan klave manera proof-of-work i skarsedat digital, pero no a logra funshoná kompletamente komo valuta desentralisá debí na limitashonnan tékniko.

Na 2008, un persona òf grupo deskonosí ku e nòmber Satoshi Nakamoto a publiká e papel blanku Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System. E ret di bitcoin a lansa dia 3 di yanüari 2009 ku e kreashon di genesis block, e promé minamentu pa ku blòki di blokchain di Bitcoin.[1] E promé sostenedó a inkluí Hal Finney, Wei Dai, i Nick Szabo. E promé uso komersial registrá di bitcoin a tuma lugá na 2010, ora ku bitcoin a wòrdu interkambiá pa kuminda.

Den su promé añanan, Bitcoin tabata usá prinsipalmente pa eksperimento i diskushon akadémiko. Ku tempu, mas hende a kuminsá interesá den e moneda, loke a yuda pa desaroyá un merkado i duna Bitcoin un balor ekonómiko real.

Minamentu

[editá | editá fuente]

Minamentu ta e proseso pa balidá transakshonnan nobo i introdusí Bitcoin nobo den sirkulashon. Minadónan ku logra balidá un blok nobo ta risibí un rekompensa den Bitcoin. Ku e tempu, e rekompensa ei ta baha, un proseso programá den e software di Bitcoin. E mekanismo ei ta garantisá ku e kantidat total di Bitcoin ku lo eksistí nunka lo pasa 21 mion.

E proseso di minamentu ta rekerí hopi poder di komputashon i elektrisidat, loke a hasi minamentu bira mas industrial i konsentrá den sierto área.

Uso i adopshon

[editá | editá fuente]

Bitcoin ta usá komo medio di pago, manera un instrumento di transferensia internashonal i komo un reserva di balor. Den sierto lugánan, Bitcoin ta sirbi komo un alternativa pa sistema bankario tradishonal, spesialmente den paisnan kaminda e poblashon no tin fasilidat di banku.

Entre 2021 i 2025, El Salvador a rekonosé bitcoin komo moneda legal, pero a revoká e status aki.[2]

Balor i volatilidat

[editá | editá fuente]

E preis di Bitcoin ta determiná pa oferta i demanda den merkadonan di kriptomoneda. Su balor por subi òf baha rapidamente, loke ta hasi e monedanan hopi volatil. E volatilidat ei a kontribuí tantu na su popularidat komo na su reputashon komo un aktivo riesgoso. Diferente faktor, manera regulashon, adopshon institushonal i notisia global, por influensiá e merkado di Bitcoin.

[editá | editá fuente]

E status legal di Bitcoin ta diferensiá di un pais pa otro. Den algun paisnan, e ta legal i regulá komo un aktivo finansiero, miéntras ku den otro e ta restringí òf prohibí. Gobièrnu i bankunan sentral a ekspresá preokupashon tokante su uso pa aktividat ilegal, labamentu di plaka i evashon di impuesto. Asina mes, algun institushon finansiero a kuminsá eksplorá manera pa integrá teknologia di Bitcoin den nan propio sistemanan.

Kritika i kontrovèrsia

[editá | editá fuente]

Bitcoin ta suheto di hopi krítika. Un di e punto mas diskutí ta su konsumo grandi di energia, debí na e proseso di minamentu.[3] Otro krítika ta su uso den merkadonan ilegal i su falta di protekshon pa usuarionan. Oun asina, sostenedónan di Bitcoin ta argumentá ku e sistema ta ofresé libertat finansiero, transparensia i resistensia kontra sensura.

[editá | editá fuente]
Referensia
  1. Nakamoto, Satoshi, Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System. Konsultá dia 28 yanüari 2026.
  2. (en) El Salvador’s wild crypto experiment ends in failure. The Economist (2 mart 2025). Konsultá dia 28 yanüari 2026.
  3. (en) Bitcoin Uses More Electricity Than Many Countries. How Is That Possible?. The New York Times (3 sèptèmber 2021). Konsultá dia 28 yanüari 2026.
Bitcoin
Morty Proxy This is a proxified and sanitized view of the page, visit original site.