Nangka
| Nangka
| |
|---|---|
Artocarpus heterophyllus  | |
 | |
| Orodhân kalompo' | |
| Kerajaan | Plantae |
| Divisi | Tracheophytes |
| Ordo | Rosales |
| Famili | Moraceae |
| Tribus | Artocarpeae |
| Genus | Artocarpus |
| Spèsiès | Artocarpus heterophyllus Lamarck, 1789 |
Nangka (Artocarpus heterophyllus) iyâ arèya nyamana ka'-bhungka'an bân buwâna. Nangka alebbhu ka ḍâlem suku Moraceae. Nyamaè è bhâsa Inḍonèsia paḍâ bi' bhâsa Madhurâ, mènangka è bhâsa Inggris èkoca' jackfruit. Nangka iyâ rèya macemma wâ'-buwâ'ân sè maso' ḍâlem bhâlâ bi' buwâ ara, dhu'arbis, bân sokon (Moraceae). Nangka iyâ rèya ka'-bhungka'an sè palèng rajâ, berrâ' en bisa sampè' 55 kg (120 pon), lanjhânga 90 cm (35 inci), bân diameter 50 cm (20 inci).
Bhungkana nangka sè towa bisa ngasèllaghi korang lebbi 200 buwâ sabbhân taon. Dhinèng bhungkana nangka sè lebbi towa bisa ngasèllaghi sampè' 500 buwâna nangka ḍâlem sataon. Nangka rèya buwâ majemuk sè anḍi' ratosân kembhâng individu.
Bhungkana nangka bisa ètamen è tana mabâ è kennengan tropis bân bisa èobu è sakabbhina kennengan tropis è man-kamman, tamaso' è Inḍonèsia, Filipina, Sri Lanka, bân hutan hujan India, Bangladesh, Malaysia, bân Australia.
Buwâna nangka sè massa' rassana manès bân biyasana èkaghâbây kakanan tambhâ amis. Nangka bhiru sè èbâddhâi umplung rassana lembu' bân akanta ḍhâghing saèngghâ èsebbhut "ḍhâghing ghângan". Nangka biyasana èghuna'aghi ḍâlem massa'an orèng Asia Tenggara bân Asia Lao'. Buwâna nangka bisa èkakan bâkto ghi' matta otabâ bâkto la massa'. Buwâna bânnya' èjhuwâl è pasar ḍâlem bentu' buwâ asli, buwv umplungan, otabâ èkaghâbây kakanan laèn akanta mi bân keripik.
Jhâjhârbâ'ân
[beccè' | beccè' sombher]Bhungkana nangka biyasana aokoran dheng-seddheng korang lebbi tèngghina 20 mèter, maskè sabâgiyân bâḍâ sè tèngghina sampè' 30 m. Kaju bhungkana bungkol silindris bisa anḍi' diameter sampè' 1 mèter. Sakabbhina bâgiyân bhungkana nangka bisa makalowar ghetta potè sè rekka mon è ḍhuri.
Carana Abudu'
[beccè' | beccè' sombher]Bu-tombuwân ḍâlem gènus Artocarpus (akanta nangka, sokon, bân cempedak) bisa abudu' kalabân cara generatif (seksual) bân vegetatif (aseksual).
Cara abudu' generatif lèbât prosès panyebughân bân pembuwahan sè ngasèllaghi bighi. Bhungkana nangka (Artocarpus heterophyllus) bân cempedak (Artocarpus integer) biyasana anḍi' bighi bân bisa èpabânnya' ukalabân cara generatif lèbât namen bighina. Bhungka sè asalla ḍâri bighi biyasana bhuto bâkto lebbi abit (antara 5-10 taon) ka'agghuy bisa molae abuwâ.