Ultraviolet
| Subclass of | electromagnetic radiation  |
|---|---|
| Part of | electromagnetic spectrum |
| Follows | X-ray |
| Followed by | visible spectrum |
| Has effect | cataract, sunburn, skin cancer |
Nur do infrared gultin də (IR; loktu laan sha nur infrared lan bowotin) shima gərgərtə lantarkiye (EMR) shi do wavelength nzədə nur turin dəga nəm kuruwu amma microwave ye dəga kozəna. Shi infrared spectral band də waves do nur kime dəga nəm kuruwu lan baditin (waves do zauro kuruwu suro spectrum turin yen), adə nankaro IR də shim adamganabe lan turinba. IR də shima (futu ISO, CIE) asutin nəm kuruwu wavebe alamanna 780 nm (380 THz)[1][2] səta 1 mm (300 GHz) ro saadəna. IR də sha kate wavelength kuruwu thermal IR yen yakkata, na cidilan suluwin, kuru wavelength kori IR, au karəngə IR, nasha spectrum kausuye.[3] Wavelength IRbe kuruwudə (30-100 μm) loktəlan nasha radiation terahertzbedəro təkkin.[4] Radiation tiyi sələmye sammaso awowa karəngə temperature njimben təbandində suro IR bandben kara. Namtə jili EMRben, IRdə duno-a nəmngəwu-a gojin, radiationbe dunozəga suwudin, kuru shidəbe karewanzə wavebe-a awo sənanabe-a kalkaljin, shi photondə.[5]
Konnudə kawudo turinba sutuluyinro nowata; suro saa 1681 shi jarabtəma kura Edme Mariottebe fəlezəna shi glassdə, kəngalro zahirro waljin yayi, kawudo radiantbedəga dabcin.[6][7] Suro saa 1800 shi ilmuma shillewube Sir William Herschelbe asuzəna kəla shi radiation infrareddə shima jili radiation turinbamawo suro spectrumben shidəwo dunonzə nur kimedəga ganazənadə, futu shiye kəla thermometerben faidajinlan.[8] Gana laa reta energybe kəngalbedə gana-ganan təbandəna, kəra Herschelben, Dunyaro isayin futu infraredben. Balance ndikate radiation infraredbe njitəbe-a kuru təluwobe-adə zaumaro faida kəla yanawu dunyaben mbeji.
Radiation infraredbedə shiga sutuluyin au moleculesbe səmoyin loktə kokortə-kərtəbe faltinlan. Shidəbe futə vibrationbe suro moleculeben sədin futə faltəben loktə dipoleben, adəbe sha faidaro sədin kəra kəndaram energybe moleculesbedəga kalkalro. Infrared spectroscopy də foton'a njitə-a tartəgə-a kulashin.[9]
Kawudo infraredbedə sanyiyaramso, kimiyaso, askərraso, kasuwuso, kuru faidawa litabesolan faidatain. Karewa kurube bənyebedə nur infraredbe karəngalan faidata amso au dabbawa asutin kurumadəga asutinbaro. Infrared astronomydə telescope sensor-equippedbe faidatə na bərbər samibe misallo molecular clouds ro gayin, awoa misallo dunyaso notəro, kuru awoa zaumaro kime-shifted dəga kururo zaman burobe dunyabedən.[10] Infrared thermal-imaging cameras də faidatə kawudo suro awoa insulated lan tuwondin dəga asutin, kuru bu do suro karayiyen lejin dəga asutin, konnu yezoro banajin, kuru awo lantarkiye zauro kawudo dəga asutin.[11] Faidawa askərraye-a kəlafərəmye-adə suronzan awo nganzatəna fando-a, shim yiko-a, kuru bənye-a, fatoro letə-a, kuru zamtə-a. Adamganasodə tiyinzabe nəmkəluwunzə kalkaldə wavelengths 10 μm yeyilan fəlejin. Faidatəwa askərra gənyisodəbe suronzan nəmngəla kawudobe kulastə-a, korro wutə-a, fatowa cidabe kulastə-a, awo wuratəbe asutə-a, kawudo cintəbe asutə-a, fantəgə wayabe-a, spectroscopy-a, kuru yanawu notə-a mbeji.
Ma'ana-a nəmkam ndikate spectrum lantarkiye-a Fasari donyi dunya sammason kasatkatama bawo kəla gərgərtə infraredben. Aslan, sha gotəna cidiya kimeben səta spectrum turinbedən 780 nm səta 1 mm ro saadəna. Wavelengths adə frequency 430 THz səta 300 GHz ro saadəna dəga tilojin. Ngawo infraredben shima nasha microwavebe nasha lantarkibewo. Tərayin, gərtə terahertzbedə nasha microwavebero somtin, infrared gənyi, shidonyi 0.1 mm (3 THz) ro kalakcin.