Tornado
| Subclass of | meteorological disaster, vortex, meteorological phenomenon, whirlwind, extreme weather event  |
|---|---|
| Has cause | cumulonimbus |
| Measurement scale | Enhanced Fujita Scale |
| Unicode character | 🌪 |
Tornado də, shi do ne twister lan notəna də, shima kasam do ne zauro kokortin ma kuru sami cidiye lan səta cidiya cumulonimbus au cumulus cloud ro lejin ma.[1] Tornadoesdə ngəwusoro (amma sambisoro gənyi) turin futu condensation funnelben shidoni cidiya fowoben fəlangjinma, fowo debrisbe kokortinma kuru bərbər cidi karəngən. Tornadoes nguwuso kasamnza awa fallan kilomita 180 (awa fallan mil 110) yeyi gənyi, nəm faraknzadə mita 80 (250 feet) yeyi, kuru kilomita kada (mil gana) bəlawurozayin kawu tartəyinro. Tornado zauro zaudə raksə kasam kilomita 480 awa fallan (300 mph) kozənaro sədin, diameternzədə kilomita 3 (2 mi) kozənaro waljin, kuru raksə cidin kilomita 100 (62 mi) kozənaro napcin.[2][3][4]
Jili tornadobedə suronzan tornado vortex kada-a, cidi-a, kuru nji-a. Waterspouts də sha kasam do suro funnel ye lan fəlejin, shi do cumulus kura au cumulonimbus cloud ro kəljin ma. Sandidə non-supercellular tornadoesro gotəna shidoni kəla njiben wurajinma, amma kəla sandiya tornadoes jireyero gotəben kasattə ba mbeji. Shiwowa kasamye kokorrata anyi ngəwusoro nashawa tropicalbe equator karəngənlan wurazayin, kuru latitude kuralan ngəwu gənyi.[5] Awowa samunnam suro alagəben suronzan gustnado-a, shatan bərbərbe-a, konnu-a, kuru shatan kawudo-a mbeji.[6]
Tornadoes də nguwusoro North America lan wajin, musamman maro nasha dauye-a anəmgədiye-a United States ye do Tornado Alley lan notəna də; United States də shima lardə do tornado ye nguwuwo dunyalan.[7] Tornadoes də suro Africa Anəmye lan wajin, nasha Europe ye nguwuso (Alps nguwuso dawun baro), fəte-a gədi-a Australia ye-a, New Zealand-a, Bangladesh-a, gədi Indiaye-a, Japan-a, Philippines-a, kuru anəmgədi America Anəmye-a (Uruguay-a Argentina-a). Tornadoes də kawu au futu wajinro asutin pulse-Doppler radar faidatəlan futu velocity-a reflectivity-a asutin, alamanna hook echoes au debris balls, kuru adəgaima kasadə am karwa asutəmasoye.[10][11]
Daraja
Tornadoes suro USbe, 1950-2013, F-scale kura samilan, furtu NOAAbe Dawu Karwa Zanzabe. Kuru wune: Kulashi gargam tornadoesbe Ngaltəramma kada mbeji duno tornadoesbe ngaltəro. Ngaltəram Fujitabedə tornadoes'a banna sədin kuru lardəwa gadeson ngalram Fujitabe ngalwotəgənadəye falzəna. F0 au EF0 tornado, shido zauro duno badə, kəskawa bannajin, amma gar kura gənyi. F5 au EF5 tornado, shi do ne zauro duno'a də, garso'a cidinza'a wurjin kuru raksə garra kura-kura'a bannajin. Ngal TORRO ye samunnam də T0 lan səta T11 ro saadəna tornadoes zauro dunowa nowata dəro.[12] Ngaltəram Fujitabe dunyabedə shilan faidatə duno tornadoesbe-a kasam gadeso-a ngaltin nəmngəwu banna sadinben.[13] Bayanna radar Dopplerbe-a, fotogrammetry-a, kuru futu cidibe kokortin-a (alama trochoidalbe) kuruson raktə kulastəyin nəm duno notə-a kuru daraja kənjo-a nankaro.[14][15]