Dresden

Dresden Dresden
hiri handia
Irudi gehiago
Administrazioa
Estatu burujabe	Alemania
Alemaniako estatua	Saxonia
Alkatea	Dirk Hilbert
Izen ofiziala	Dresden
Jatorrizko izena	Dresden
Posta kodea	01067, 01326, 01309 eta 01069
Udalerri kodea	14612000
Geografia
Koordenatuak	51°02′58″N 13°44′17″E
Azalera	328,48 km²
Altitudea	126 m
Mugakideak	Meissen District (en) , Bautzen District (en) , Sächsische Schweiz-Osterzgebirge District (en) , Weißeritzkreis (en) , Freital, Bannewitz, Dohna, Dürrröhrsdorf-Dittersbach, Heidenau eta Gommern (en)
Demografia
Biztanleria	564.904 (2024ko abenduaren 31)
284.642 (%50,4)   (%49,6) 280.262
Dentsitatea	1.720 bizt/km²
Informazio gehigarria
Sorrera	1206 (egutegi gregorianoa)
Telefono aurrizkia	351, 35201
Hiri senidetuak	Florentzia, Daejeon, Skopje, Salzburgo, Coventry, San Petersburgo, Wrocław, Ostrava, Brazzaville, Hanburgo, Rotterdam, Estrasburgo, Columbus, Hangzhou eta Silistra (en)
Matrikula	DD
dresden.de

Dresden (goi sorbieraz Drježdźany) Alemaniako Saxoniako Estatu Askeko hiriburua da, Elba ibaiaren ertzean kokaturik dagoena. Chemnitz, Halle, Leipzig eta Zwickau hiriekin metropolitar gunea osatzen du.

Saxoniako erregeek Dresdenen zeukaten tronua, eta mendeetan zehar hiriak kultura eta arteen edertasunak jaso zituen. Edonola ere, Bigarren Mundu Gerra amaieran jazo zen Dresdenen bonbardaketan hiria erabat suntsitu zuen. Alemaniaren bateratzearen ostean, hiria ekialdeko kultura, politika eta ekonomia gune aipagarria bilakatu da.

Hiria batez ere Innere Altstadt edo Dresdengo Alde Zaharrak osatzen duen arkitektura multzo bikainagatik ospetsua da. Horregatik, Alemaniako hiri ederrenetakoa izatearen ospea du.

Geografia

Elba ibaiaren ertz bietan zabaltzen den Dresden bailaran kokaturik dago hiria. Hegoaldetan "Metal mendiak" (alemanez Erzgebirge, txekieraz Krušné hory) ditu eta iparraldean Lusaziako muinoak, 113 metroko garaieran, eta punturik altuena 384 metroan iristen dutenak, Trietenberg.

Europako hiri berdeenetakoa izatearen fama du, hiriaren %63 parke eta basoek estaltzen baitute, horien artean 4 natura-erreserba daude. "Elbaren bailara Dresden" Gizateriaren Ondare izan zen 2004. eta 2009. urteen artean, baina zubi baten eraikuntzak UNESCOren zerrendatik atera zuen.

Klima

Datu klimatikoak (Dresden)
Hila	Urt	Ots	Mar	Api	Mai	Eka	Uzt	Abu	Ira	Urr	Aza	Abe	Urtekoa
Batez besteko tenperatura maximoa (°C)	1	1	7	12	17	21	22	22	18	13	6	3	12
Batez besteko tenperatura (ºC)	-0.5	-1.5	3	7	12	16	17	17	14	9.5	4	1.5	8
Batez besteko tenperatura minimoa (°C)	-2	−4	-1	3	8	11	13	13	10	6	2	0	5
Euria (mm)	30	20	30	50	60	80	80	70	50	40	30	40	580
Euri egunak (≥ 1 mm)	4	3	4	6	6	7	9	5	5	5	3	5	62
Iturria: http://www.weatherbase.com/weather/weatherall.php3?s=68401&refer=&units=metric Weatherbase

Historia

Neolito garaitik populatua izan den arren, Dresdenen lehenengo aipamen idatzia XII mendekoa da. Ibaiaren hegoaldean zegoen Drežďany izeneko herrixka eslaviarra zen. 1206an Dietrich I.a Meissengo Mangraveak "Civitas Dresdene"n bizitzea erabaki zuen. 1270ean Meissengo Magraverriaren hiriburu bihurtu zen eta 1485ean Saxoniako Dukeak ezarri ziren bertan.

Germaniako Erromatar Inperio Santua

1547an printze-hautseletza bertan ezarri zenean gorakada handia izan zuen eta kultur eta plotiko gune garrantzitsua bihurtu zen. Honi esker Germaniako Erromatar Inperio Santuaren barnean Saxonia lurralde protestante garrantzitsuena bihurtu zen. Augusto I.a Saxokiako hauteslea eta Poloniako erregeak gortea Dresdenen ezarri zuen eta Europatik artista musikari eta margolariak ekarri zituen. XVII mendean Hogeita Hamar Urteko Gerrak Dresdenen bilakaera geldtu arren gerraren ondorengo urteetan eraiki ziren parke eta eraikin famatuenak.

XVIII mendea gogorra izan zen hiriarentzat, Europako gerra askoren erdian izan baitzen. Prusiak bi aldiz konkistatu zuen (1745 eta 1756), bigarren aldian hiriari su emanez gainera. 1760an ere berriz sitiatu zuen eta konkistatzea lortu ez arren Dresden oso bonbakatua izan zen. 1785ean Friedrich Schillerrek dresdenen idatzi zuen bere "Alaitasunaren Oda", gerora Europako Ereserkia bihurtuko zena.

1791ean Pillnitz deklarazioa sinatu zen Dresdenen, zeinak errege alemaniarrek Frantziako Iraultzaren aurka borrokatuko zutela esaten zuen. 1813an Napoleonen aurkako borroka gogorrak izan ziren inguruan.

XIX mendean Alemaniar Inperioaren barnean zegoen Saxoniako Erresumaren hiriburua bihurtu zen, zeina Inperioko lurralde indartsuenetakoa zen, ekonomikoki bilakaera handia izan baitzuen, batez ere autogintza, elikadura, banku eta sendagaien ekoizpen industriak garatu zirelako. 1849an 95.000 biztanle bazituen 1900rako 396.000 pertsona bizi ziren Dresdenen.

Dresdengo bonbardaketa.

XX mendea

Sakontzeko, irakurri: «Dresdenen bonbardaketa»

Lehen Mundu Gerran Dresdenek ez zuen kalterik jasan eta 1918ko azaroko iraultzan Saxoniako Estatu Askeko hiriburu bilakatu zen. Bigarren Mundu Gerran ordea naziak errenditu baino 12 aste lehenago bonbaketa izugarria jasan zuen. Britainiarrek eta estatubatuarrek 4.000 tona bonba jaurti zituzten eta 18.000 edo 35.000 hildako utzi zituzten. Bonbaketarik gogorrena izan ez bazen ere gerraren izugarrikerien adibide gisa jarri izan da beti.

Ekialdeko Alemanian gelditu zen eta oraindik zirauten Dresden barrokoaren aztarnak dinamitatu egin ziren sobietar estiloko auzo berriak erikitzeko. Bizilagunen presioari esker agintariek Zwinger jauregia, Katholische Hofkirche katedrala eta Semperoper (opera antzokia) berreraiki zituzten.

Demografia

2022ko zentsuaren arabera 557.782 biztanle zituen: 275.718 gizonezko (% 49,4) eta 282.065 emakumezko (% 50,6); 100 emakumeko 97,7 gizonezko zeuden. Biztanleen % 17,3 18 urtetik beherakoak ziren eta % 22,0 65 urte edo gehiagokoak. Biztanleen % 9,3 atzerriko herritartasuna zuen. Biztanleen % 50,4 ezkongabeak ziren eta % 34,5 ezkonduta edo izatezko bikote erregistratuan.

Oharra: grafiko hau Wikidatan jasotako datuetatik egin da, automatikoki. Daturen bat aldatu edo eguneratu behar izanez gero, egizu Wikidatan bertan.

Biztanleria-piramidea 2022 Guztira: 275.715 gizon, 282.065 emakume
% Gizonak Adina Emakumeak % 10.00   75+   14.73 8.71   65-74   10.57 18.22   50-64   17.54 13.10   40-49   11.93 16.72   30-39   14.80 6.86   25-29   5.77 8.48   18-24   8.02 2.66   15-17   2.44 9.18   6-14   8.54 3.15   3-5   2.96 2.92   0-2   2.71
Iturria: Datu hauek Alemaniako erroldatik hartu dira (Alemanez) Personen: Alter (11 Altersklassen) - Familienstand (ausführlich)/Familienstand - Geschlecht. Statistisches Bundesamt (Destatis) / Zensusdatenbank 2024-07-11 (kontsulta data: 2026-09-05)..

Jatorria

2022ko erroldaren arabera, udalerrian biztanleen % 86,0ek ez zuen inolako migrazio-jatorririk, ez berak ez gurasoek. % 13,0k migrazio-jatorri osoa zuten: beraiek etorkinak ziren edo bi gurasoak ziren etorkinak; eta % 1,0k gurasoetako bat bakarrik zuten etorkina. Migrazio-jatorri osoa zutenen artean, % 89,8 beraiek etorritakoak ziren eta % 10,2 bi guraso etorkinen ondorengoak ziren.

Migrazio-jatorria

479.764

72.565

Migrazio-jatorririk gabe (479.764)Migrazio-jatorri osoa (72.565)Migrazio-jatorri partziala (5.452)

Etxebizitza

2022ko erroldaren arabera, udalerrian 319.553 etxebizitza zeuden. Horietatik gehienak (255.171, % 79,9) alokairuan ziren. Etxebizitzen batez besteko azalera 71,24 m²-koa zen eta batez besteko alokairua 6,92 €/m²-koa. Hutsik zeuden etxebizitzen tasa % 4,0 zen, eta okupatutako etxebizitzen artean % 16,8 jabeak okupatzen zituzten.

319.553etxebizitza

71,24 m²batez besteko azalera

6,92 €/m²batez besteko errenta

Erabilera

50.229

255.171

Jabetzan (50.229)Alokairuan (255.171)Aisialdikoa (938)Hutsik (13.218)

% 4,0hutsik dauden tasa

% 16,8jabetza tasa

Gela kopuruari dagokionez, etxebizitza gehienek 3 gela zituzten (103.464). Etxebizitza gehienak 1919 aurretik artean eraiki ziren (72.605); eraikin guztien % 90,0 1980 baino lehen eraiki zen. Berogailuari dagokionez, urrutiko berogailu-sarea (fernheizung) zen nagusi (158.304 etxebizitza).

Gela kopurua

Gela bakarra22.603

2 gela56.748

3 gela103.464

4 gela85.183

5 gela33.599

6 gela11.063

7 gela edo gehiago6.896

Eraikuntza garaia

1919 aurretik72.605

1919-194953.965

1950-195914.990

1960-196926.890

1970-197938.874

1980-198930.697

1990-199949.637

2000-200910.740

2010-20157.961

2016 eta geroago13.187

Berogailu mota

158.304

143.482

Urrutiko berogailu-sarea (Fernheizung) (158.304)Solairuko berogailua (Etagenheizung) (9.166)Bloke-berogailua (Blockheizung) (5.071)Berogailu zentrala (Zentralheizung) (143.482)Labe indibiduala (3.226)Berogailurik gabe (308)

Guztira 62.188 bizitegi-eraikin zeuden. Eraikinen gehiengoa etxe bakartua zen (32.687, % 52,6). Eraikinen artean, gehienek etxebizitza bakarra zuten (28.881). Guztira 299.631 etxegune zeuden. Etxegune gehienak pertsona bakarrekoak ziren (151.549, % 50,6).

62.188bizitegi-eraikin

299.631etxegune

Eraikin mota

32.687

7.944

18.040

Etxe bakartua (32.687)Etxe atxikia (bikoitza) (7.944)Ilarako etxea (18.040)Bestelako eraikin mota (3.519)

Etxebizitza kopurua eraikineko

28.881

5.194

9.784

13.196

5.138

Etxebizitza bakarra (28.881)2 etxebizitza (5.194)3-6 etxebizitza (9.784)7-12 etxebizitza (13.196)13 etxebizitza edo gehiago (5.138)

Etxegunearen tamaina

151.549

87.421

30.068

Pertsona bakarra (151.549)2 pertsona (87.421)3 pertsona (30.068)4 pertsona (21.261)5 pertsona (6.150)6 pertsona (3.185)

Ondasun nabarmenak

• Innere Altstadt edo Dresdengo Alde Zaharra
• Zwinger
• Semperoper
• Frauenkirche
• Katholische Hofkirche katedrala
• Augustusbrücke zubia
• Brühlen terraza
• Dresdengo jauregia

Kirolak

Dresdeneko futbol taldea Dynamo Dresden da. Gaur egun bigarren mailan ari bada ere Alemaniako Errepublika Demokratikoko DDR-Oberligan talde nagusietako bat izan zen 1990an Alemaniak bat egin zuen arte.

Brühlen terraza, Augustusbrücke eta Elba ibaiaren ikuspegia.

Gaueko ikuspegia.

Hiritar ezagunak

• Nicolaus Ludwig von Zinzendorf (1700-1760), elizgizona, teologoa eta artzapezpikua.
• Heinrich von Treitschke (1834-1896), historialaria eta politologoa.
• Frida Schanz (1859-1944), idazle, irakasle, argitaratzaile eta itzultzailea.
• Richard Peter (1895-1977), argazkilaria.
• Erich Kästner (1899-1974), idazlea.
• Robert Siodmak (1900-1973), zinema zuzendaria.
• Maria Reiche (1903-1998), matematikaria eta arkeologoa.
• Herbert Wehner (1906-1990), politikaria.
• Helmut Schön (1915-1996), futbolaria eta entrenatzailea.
• Gerhard Richter (1932-), margolaria.
• René Pape (1964-), opera abeslaria.
• Matthias Sammer (1967-), futbolaria.

Hiri senidetuak

Hauek dira Dresdenekin senidetutako hirien zerrenda:

Coventry (Erresuma Batua) San Petersburgo (Errusia) Wrocław (Polonia) Skopje (Mazedonia) Ostrava (Txekia) Brazzaville (Kongoko Errepublika) Florentzia (Italia)

Hanburgo (Alemania) Rotterdam (Herbehereak) Estrasburgo (Frantzia) Salzburg (Austria) Columbus (Ohio) (AEB) Hangzhou (Txina)

Iruditegia

• 
  Zwinger eraikinaren barnealdeko patioa.
• 
  Semperoper
• 
  Frauenkirche
• 
  Augustusbrücke zubia eta Elba ibaia
• 
  Katholische Hofkirche

Kanpo estekak

• Dresdengo Udalaren webgune ofiziala

• Datuak: Q1731
• Multimedia: Dresden / Q1731