Landreger

Porzh ar gêr gozh.

Anv gallek (ofisiel)

Tréguier

Melestradurezh

22362

22220

Maer
Amzer gefridi

Gireg Arhant
2014-2026

Etrekumuniezh

Lannuon-Treger Kumuniezh

Bro velestradurel

Bro Treger ha Goueloù

Lec'hienn Web

(fr) ville-treguier.fr

Poblañsouriezh

Poblañs

2 294 ann. (2023)^[1]

Stankter

1 509 ann./km²

Douaroniezh

Daveennoù
lec'hiañ

48° 47′ 09″ Norzh
3° 13′ 52″ Kornôg / 48.785833333, -3.231111111

Uhelderioù

bihanañ 0 m — brasañ 66 m

Gorread

1,52 km²

Landreger

Ur gumun e departamant Aodoù-an-Arvor eo Landreger. Kêr-benn istorel Bro-Dreger ha pennlec'h Kanton Landreger eo.

Douaroniezh

Landreger gwelet eus ribl dehoù ar Yeodi, e Tredarzeg

E kember ar Yeodi hag ar Gindi emañ Landreger. Stêr Landreger a reer eus al lodenn etre ar c'hember ha Mor Breizh.

Kumunioù amezek

	Priel, Gindi	Priel, Gindi	Tredarzeg, Yeodi
Ar Vinic'hi	N	Yeodi, Tredarzeg
K Landreger R
S
	Ar Vinic'hi	Yeodi, Tredarzeg

Anv

Stummoù skrivet

Bernard Tanguy (1992) : Monasterium S. Tutuali Pabut, ~1050 ; S. Pabu-Tual', 1086 ; 'Saint Pabu', dibenn an XII^vet kantved ; Seintpabu, 1230 ; Lantreguer, 1267 ; Lantriguier, 1296 ; Landreguer, 1330 ; Landriguier, 1376 ; Lantreguier, Treguier, 1394 ; Lantreguer, 1441, 1468 ; Ploelantreguer, 1437, 1486 ; Ploelantreguier, 1543 ; Ploulan-Treguier, 1663.

Breutadenn diwar orin an anv

Benjamin Jollivet (1859) : Traoun-Trecor, trefoedadur diwar 'Traoan tri cornu, traon an tri c'horn. Gwelet e vez, a-dal da Landreger, tri spes beg-douar o klotañ gant teir digoridigezh e stumm kornioù, war-zu kêr. Kement e talv anvioù-a-vremañ Lantreguer (lan tre guer) ha Tréguier^[2].
Bernard Tanguy (1992) ː Vallis Trecor e vefe troidigezh an anv latin Nant Trecor^[3].
Embanndurioù Flohic (1998) ː tri guer, rak an teir stêr a gember eno : ar Yeodi, ar Gindi hag aber stêr Landreger^[4].
Hervé Abalain (2000) ː Tricorio, tri pe trivet strollad (ar bobl, an arme)^[5].
Diwar traezh gwir, un touell tennet eus Saint-Yves de Vérité.
Tostaet e vez ivez an anv "Treger" ouzh Pagus Tricurius, ur vro en-dro da Dintagel e Kernev-Veur^[6].

Ardamezioù

	En glazur e deir flourdilizenn en aour, pep hini treset gant teir zañvoezenn en aour (Guy Le Borgne, 1667 ; cf. Louis Mahé)
	En glazur e lestr e ouelioù dispak en argant (Pol Potier de Courcy, 1696 ; cf Louis Mahé)
	En glazur e lestr en argant e ouelioù dispak, mordoant war ur mor kevliv, eilet ouzh kab ouzh dehoù gant ur skoedig en glazur e deir flourdilizenn en aour, 2, 1 ; ouzh kleiz gant ur skoedig en erminig.^[7]
	Ardamezioù livet ouzh lein skalier meur an ti-kêr. Eilpennet eo lec'hioù ar skoedoùigoù.

Istor

XV^vet kantved

E Landreger e voe embannet e voe ar geriadur Catholicon e 1499. Geriadur latin, gallek ha brezhonek kentañ er bed eo. Peurskrivet e oa bet e 1464 gant Jehan Lagadeuc.

XVII^vet kantved

1649 : ur c’hloerdi a voe krouet e Landreger gant Balthazar Grangier, eskob Treger ha chaloni an iliz-veur, Michel Thépault. Etre 1654 ha 1678 e voe savet ar savadurioù.

XVIII^vet kantved

1790 : Eskopti Treger ac'h eas da get peogwir e tivizas al Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien ne vije nemet un eskopti e pep departamant. Bloaz goude e teuas savadurioù ar c'hloerdi da vezañ kazarn ar boliserien hag un toull-bac’h evit ar seurezed o doa nac’het ober an douadenn ha sentiñ ouzh ar Vonreizh, -araok bezañ gwerzhet e 1799 evel madoù broadel.
1794 : drastet e voe savadurioù relijiel Landreger ha bez Erwan Helouri gant batailhon Étampes, ur strollad soudarded an Dispac'h Gall.

XX^vet kantved

Brezel-bed kentañ

Mervel a reas 96 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 3,23 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911^[8]; mervel a reas daou anezhe e Belgiae penn- kentañ ar brezel : d’an 21 a viz Eost 1914, e Tamines e voe lazhet ul letanant eus an 71vet Rujumant Troadegiezh^[9] hag e Maissinez eas diwar wel ur soudard eus an 19vet Rujumant Troadegiezh^[10]; d’an 22 a viz Ebrel 1915 e voe lazhet ur serjant eus an 71vet Rujumant Troadegiezh e Boezinge e Flandrez Belgia^[11].

Eil brezel-bed

Ul laeradenn a voe en ti-post, gant daou ezel eus ar Rezistañs moarvat, d’an 20 a viz Ebrel 1944, hervez danevell sizhuniek Titouroù Hollek Sant-Brieg^[12].
Mervel a reas 44 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel^[8].

Brezelioù didrevadennañ

Brezel Indez-Sina

Lazhet e voe un is-letanant eus ar gumun d’an 8 a viz Here 1949 en Haiphong en Tonkin er Viêtnam^[13].

Brezel Aljeria

Mervel a reas daou vilour.

Monumantoù ha traoù heverk

An iliz-veur

Diavaez

Tour an Diaoul

Tour iliz-veur Sant Tugdual zo palaret meur a wezh. Ne voe ket aes e adsavadur. Adsavadur an tour diwezhañ ne oa echuet nemet e 1785. Adsavet e oa bet gant maen dantelezhet ha pevar sin c'hoari kartoù : pikez, keur, karo ha treflez en enor da Loeiz XVI en doa arc'hantouet anezhañ gant taosoù merzhet dre lotirioù. Gwalleurioù an tour-mañ o doa krouet ur vojenn dastumet gant Anatol ar Braz ; ar veleien, bezivet dre fontadeg retolz, o deus sinet ur pakt gant an diaoul. En eskemm eneoù ar re aet da anaon bep Sul etre oferenn ha gousperoù, e-pad ur bloavezh, e troe kein an diaoul d'e strobinell. Met ar person oc'h oferenniñ en doa gallet touellañ an diaoul o chadennañ gousperoù goude un oferenn.

Tresadenn gant Robida
Iliz-veur. Kartenn-bost, fin an XIX^vet kantved
An iliz-veur

Diabarzh

Pardon Sant Erwan e iliz-veur Landreger.

Nev an iliz-veur
Delwenn sant Tual en iliz-veur
Delwenn sant Erwan en iliz-veur
Bez sant Erwan en iliz-veur
Bez sant Erwan. Bleuñv. 19.05.2002
Delwenn en e c'hourvez an dug Yann V
Poltredoù an eskibien

Ar c'hloastr

Kloastr iliz-veur Sant-Tudwal

Delwenn Ernest Renan

Monumant Ernest Renan. Kartenn-bost Levy-Neurdein
Renan kozh, gant e wreg
Kein ar monumant da Ernest Renan
Talbenn monumant Ernest Renan hag an doueez Athena, mestrez war ar skiant.
Ernest Renan en e soñj

Monumant an Enebadur

Kalvar an Enebadur e traoñ plas-kêr. Tresadenn pluenn
Kalvar an Enebadur, war lez ar Yeodi. 1907
Kalvar an Enebadur. Kartenn-bost. Hamonic
2020
Enskrivadur latin-brezhoneg (yezh Treger)-galleg.

Enskrivadur e brezhoneg yezh Treger ː "EN GWIRIONEZ AN DEN ZE E OA MAB DOUE"

Chapel ar Paolinezed

Peulvan Anatol Ar Braz (e Koad ar Barzh, war lez ar Gindi)

Peulvan 1
Peulvan 3 (gant skrabadennoù)

Monumant ar re varv e-tal ar maerdi, luc’hskeudenn ha kartenn-bost^[14].
Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz-veur, luc’hskeudenn^[15].

Tud

Tud liammet ouzh istor kêr

Tud bet ganet eno

Steven-Jozef-Mari Cillart a Gernevez, bet ganet e Landreger an 12t Here [:Restr:///C:/Mes sites Web/1021 webmaster/almanach18/1755.htm 1755] ; divroet ; en eus kemeret perzh e dilestradeg c'hwitet ar roueelerien e Kiberen e 1795, evel eil-letanant e du Dresnay. Bet tapet, eo bet kondaonet e Gwened ar 16 thermidor AN III / lun 3t Eost 1795, da heul e vreur.
Amand-Mazhe-Mari Cillart a Gernevez, skoliad ar vorlu ; bet ganet e Landreger ar 26t Gwengolo 1766 ; divroet ; en eus kemeret perzh e dilestradeg c'hwitet ar roueelerien e Kiberen e 1795, evel eil-letanant e du Dresnay. Bet tapet, eo bet kondaonet e Gwened ar 16 thermidor AN III / lun 3t Eost 1795, da heul e vreur.
Ernest Renan, skrivagner ha prederour gall, 28 a viz C'hwevrer 1823.
Henri Pollès, skrivagner gallek, romantour, barzh ha saver arnodskridoù, 13 a viz Gouere 1909.
Erwan Kervella, treser ha skrivagner, 15 a viz Eost 1949.
Herve Bihan, daneveller, kelenner brezhoneg e Skol-veur Breizh-Uhel ha rener ar gelaouenn Hor Yezh, 14 a viz Gouere 1956.

Tud bet marvet eno

1794 : Ursule Thierrier, dibennet dre m'he devoa sikouret kuzhat beleien.
1804 : Jacques Le Brigant, brizhkeltiegour, d'an 3 a viz C'hwevrer.
1852 : Alain Durand, barzh brezhonek.
1888 ː Eugène-Ange-Marie Bouché, eskob Sant-Brieg ha Landreger.
1984 : Paol ar Flemm, sonaozer breton, 31 a viz Gouere.

Tud beziet eno

Anatol ar Braz, skrivagner.

Ardamezeg ar familhoù

? Olivier ^[16]

Senesal Landreger , kannad ouzh ar Breujoù e 1717

En argant e groaz divouedet en sabel

Poblañs

Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

Niver a annezidi

Brezhoneg

Ar Brezoneg er Skol

1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol^[17].

Deskadurezh

Ur skol zivyezhek (Itron-Varia) a zo eno abaoe 1997.
E distro-skol 2025 e oa 26 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (10,5 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)^[18].

Gevelliñ

Iwerzhon : Mala (1989)
Galiza : Mondoñedo (1997)

Levrlennadur

(fr)Ogée : Dictionnaire historique et géographique de la province de Bretagne, dédié à la Nation bretonne, 1780
(fr)Louis Mahé : Monsieur Saint Yves. Armand Prud'homm embanner. Sant Brieg. 1949
(fr)A. Marteville & P. Varin : kendalc'herien ha reizherien Ogée. Molliex, Libraire-Editeur, rue royale, Rennes, 1843. Adembannet gant Editions Régionales de l'Ouest. Mayenne. 1993
(fr)Adolphe Guillou : Essai historique sur Tréguier par un Trécorrois'. Moulerezh Francisque Guyon, Sant-Brieg 1913. Adembannet Laffitte Reprints. Marseille. 1979
(en)Ordnance Survey : Map of Britain in the Dark Ages'. Southampton. 1966
(fr)Pierre Barbier : Le Trégor historique et monumental. Les Presses bretonnes. Saint-Brieuc. 1960
(fr)Bernard TANGUY : Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses des Côtes-d'Armor. ArMen-Chasse-Marée. 1992.
(fr)Jean Balcou : Renan de Tréguier. Christian Pirot Embanner. 1999

Liammoù diavaez

Commons

Muioc'h a restroù diwar-benn

Landreger

a vo kavet e Wikimedia Commons.

(fr) "ville-treguier.fr", lec'hienn ofisiel an ti-kêr.
(br) Landreger war lec'hienn Geobreizh

Dave ha notennoù

↑ Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
↑ (fr)Benjamin Jollivet (1859) : Les Côtes-du-Nord.
↑ (fr)Bernard Tanguy, 1992 ; Jean Huchet (2007).
↑ (fr)Embannadurioù Flohic (1998).
↑ (fr)Bernard Tanguy (1992) ; Hervé Abalain (2000).
↑ (fr)Bernard Tanguy (1992).
↑ D'Hozier, 1696 ; kemmet e 1809 ; karget gant skoedoù Breizh ha Frañs e 1885.
1 2 (fr)Monumant ar re varv - Memorial Genweb
↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
↑ (fr)Éric Rondel, En attendant le Débarquement en Bretagne du 15 août 1943 au 6 juin 1944, p. 199, Dastumadenn Guerres et Conflits, Embannadurioù Astoure, Pleherel, 2011.
↑ (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb
↑ (fr)Memorial Genweb
↑ (fr)Memorial Genweb
↑ Aotrounez Kerthomas e Lannolon ; Kervegan ?
↑ (fr)Marsel Guieysse, La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle, pajenn 266, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936
↑ (br)Ofis Publik ar Brezhoneg

[1] Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA

[2] (fr)Benjamin Jollivet (1859) : Les Côtes-du-Nord.

[3] (fr)Bernard Tanguy, 1992 ; Jean Huchet (2007).

[4] (fr)Embannadurioù Flohic (1998).

[5] (fr)Bernard Tanguy (1992) ; Hervé Abalain (2000).

[6] (fr)Bernard Tanguy (1992).

[7] D'Hozier, 1696 ; kemmet e 1809 ; karget gant skoedoù Breizh ha Frañs e 1885.

[MG-8] 1 2 (fr)Monumant ar re varv - Memorial Genweb

[9] (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb

[10] (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb

[11] (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb

[12] (fr)Éric Rondel, En attendant le Débarquement en Bretagne du 15 août 1943 au 6 juin 1944, p. 199, Dastumadenn Guerres et Conflits, Embannadurioù Astoure, Pleherel, 2011.

[13] (fr)Fichenn hiniennel - Memorial Genweb

[14] (fr)Memorial Genweb

[15] (fr)Memorial Genweb

[16] Aotrounez Kerthomas e Lannolon ; Kervegan ?

[17] (fr)Marsel Guieysse, La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle, pajenn 266, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936

[18] (br)Ofis Publik ar Brezhoneg

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]